Hệ thống thoát nước mưa tưởng chừng là hạng mục phụ, nhưng trên thực tế thi công, nó lại là một trong những nguyên nhân gây ra nhiều phiền toái nhất nếu làm không đúng. Từ hiện tượng nước tràn ngập sân, thấm tường, đến ẩm mốc, hư hại kết cấu đều có thể bắt nguồn từ việc tính toán và thiết kế hệ thống này chưa chuẩn. Bài viết này sẽ chia sẻ một số nguyên tắc và kinh nghiệm thực tế, xuất phát từ quá trình triển khai nhiều công trình dân dụng tại Bình Dương, để giúp chủ nhà có cái nhìn rõ hơn về hạng mục quan trọng này.
Tính toán diện tích thu nước và lưu lượng: Không thể ước chừng
Bước đầu tiên và quan trọng nhất thường bị bỏ qua hoặc làm qua loa. Nhiều công trình nhà phố hiện nay chỉ làm mái tôn, mái ngói và một vài ống thoát nước xuống một cách cảm tính. Trong quá trình thi công thực tế, chúng tôi luôn phải tính toán dựa trên diện tích bề mặt mái cần thu nước (mái chính, mái tum, sân thượng, ban công) và cường độ mưa lớn nhất tại khu vực.
Với nhà ở dân dụng tại khu vực Bình Dương, những cơn mưa lớn tập trung trong mùa mưa có cường độ rất cao. Nếu diện tích mái khoảng 100m2 mà chỉ bố trí một ống thoát duy nhất, khả năng cao là nước sẽ không thoát kịp, tràn ngược vào mái hoặc tràn qua các mép mái. Nguyên tắc kinh nghiệm là nên chia khu vực thu nước và bố trí nhiều điểm thoát để phân tán lưu lượng.
Bố trí đường ống và phễu thu: Ưu tiên đường đi ngắn nhất
Sau khi có lưu lượng cần thoát, việc bố trí đường ống cần tuân thủ nguyên tắc "đường đi ngắn nhất và thẳng nhất có thể".
Vị trí đặt phễu thu và ống đứng
Phễu thu nên đặt ở vị trí trũng nhất của mái, thường là góc hoặc rìa. Một sai lầm hay gặp là đặt phễu thu quá xa điểm trũng, khiến nước đọng lại thành vũng trên mái, lâu ngày gây thấm. Ống đứng thoát nước mưa nên bố trí trong hộp kỹ thuật, ống âm tường, hoặc ở các góc khuất của công trình để đảm bảo thẩm mỹ. Tuyệt đối không đấu nối chung ống thoát nước mưa với hệ thống thoát nước thải sinh hoạt.
Đường ống ngang và độ dốc
Đây là phần dễ sai sót nhất khi triển khai ngoài công trường. Ống ngang (nằm dưới sàn hoặc trên trần) bắt buộc phải có độ dốc tối thiểu từ 1% đến 2%. Nếu độ dốc không đủ, nước và rác sẽ bị đọng lại trong ống, gây tắc nghẽn. Từ kinh nghiệm làm các công trình dân dụng, có thể thấy rằng việc giằng co các đường ống ngang qua dầm, đà cần được tính toán trước để tránh tình trạng lắp đặt xong mới phát hiện ống không có độ dốc, phải tháo ra làm lại.
Lựa chọn vật liệu và lắp đặt: Chú ý đến độ bền và khí hậu
Vật liệu ống phổ biến hiện nay là ống PVC. Ưu điểm rõ nhất nằm ở chi phí và dễ thi công, tuy nhiên cần cân nhắc khi chọn loại ống có độ dày phù hợp (ống thường hoặc ống chịu lực). Với ống đứng ngoài trời, nên chọn loại có khả năng chống tia UV để tránh giòn, nứt theo thời gian. Một kinh nghiệm nhỏ là nên sử dụng phễu thu có rổ lọc, giúp ngăn lá cây, rác thải lớn chảy vào gây tắc ống.
Khi triển khai ngoài công trường, nếu không kiểm soát tốt khâu hàn nối ống và cố định ống vào tường, hệ thống dễ bị xê dịch, rò rỉ tại các mối nối khi có áp lực nước lớn hoặc lún công trình. Các khúc cua, nối chữ T nên sử dụng loại có góc cua rộng để giảm thiểu khả năng tắc nghẽn.
Thoát nước tại mặt đất: Bài toán chống ngập cục bộ
Thiết kế tốt trên mái nhưng quên xử lý cuối cùng ở mặt đất thì mọi công sức đều trở nên vô nghĩa. Nước từ ống đứng đổ ra cần được dẫn thẳng vào hệ thống rãnh thoát nước chung của khu vực hoặc vào hố ga thu nước mưa riêng.
Một tình huống rất thường gặp ở các nhà phố là vị trí đổ của ống đứng lại nằm cao hơn miệng cống thoát chung, khiến nước ứ đọng lại sân. Giải pháp là phải đào một hố ga thu nước có độ sâu đủ để nước từ ống đứng chảy xuống dốc vào hố, sau đó dùng máy bơm chìm tự động bơm lên cống chung nếu cần. Phù hợp trong trường hợp này, nhưng không phải lựa chọn tối ưu nếu có thể thiết kế đường thoát tự chảy ngay từ đầu.
Những lưu ý "nhỏ nhưng có võ" chỉ người làm nghề mới biết
- Dự phòng đường thoát: Với những mái có diện tích lớn hoặc độ dốc thấp, nên tính toán thêm một đường ống dự phòng, phòng khi ống chính bị tắc trong mùa mưa bão.
- Kiểm tra sau mỗi trận mưa đầu mùa: Đây là thói quen cần có. Hãy quan sát xem nước có thoát nhanh, có chỗ nào đọng nước trên mái, nước có tràn ngược lại không để kịp thời xử lý.
- Quan tâm đến hướng gió và cây xanh: Tại Bình Dương, những khu vực nhiều cây cao, lá rụng nhiều, phễu thu cần được vệ sinh thường xuyên hơn. Hướng gió cũng có thể khiến nước mưa bị đẩy ngược vào chân tường nếu không có mái hắt hoặc rãnh thoát mép mái phù hợp.
Thiết kế hệ thống thoát nước mưa cho nhà phố là bài toán kỹ thuật tổng hợp, đòi hỏi sự tính toán ngay từ đầu và kinh nghiệm xử lý các tình huống thực tế. Một hệ thống được tính toán kỹ lưỡng và thi công nghiêm túc sẽ hoạt động trơn tru hàng chục năm, góp phần bảo vệ chính công trình và nâng cao chất lượng sống cho gia đình bạn.
